{"id":2095,"date":"2025-04-11T07:35:55","date_gmt":"2025-04-11T07:35:55","guid":{"rendered":"https:\/\/karierawfarmacji.pl\/?p=2095"},"modified":"2025-09-25T16:49:48","modified_gmt":"2025-09-25T14:49:48","slug":"badanie-kliniczno-kontrolne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/karierawfarmacji.pl\/en\/badanie-kliniczno-kontrolne\/","title":{"rendered":"Badanie kliniczno-kontrolne"},"content":{"rendered":"

Podstawowym badaniem, kt\u00f3rego celem jest znalezienie zwi\u0105zku przyczynowo-skutkowego jest badanie kohortowe, jednak nie zawsze mo\u017ce by\u0107 wykorzystane. Powodem tego jest wymagany d\u0142ugi okres obserwacji i potrzeba zaanga\u017cowania du\u017cej liczby os\u00f3b, co rodzi ze sob\u0105 wysokie koszty. Prostsz\u0105 alternatyw\u0105 dla badania kohortowego<\/a> jest badanie kliniczno-kontrolne. Szczeg\u00f3lnie przydatne wydaje si\u0119 ono w przypadku chor\u00f3b rzadkich oraz przewlek\u0142ych, kt\u00f3re rozwijaj\u0105 si\u0119 d\u0142ugimi latami. Mo\u017cna do nich zaliczy\u0107 nowotwory czy zaburzenia metaboliczne.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pierwsze badania kliniczno-kontrolne opracowano w XX wieku. Za ich pionier\u00f3w uwa\u017ca si\u0119 niemieckich naukowc\u00f3w \u2013 Ericha Schongiera i Eberharda Schairera. W 1943 roku opublikowali oni prac\u0119 analizuj\u0105c\u0105 cz\u0119sto\u015b\u0107 palenia papieros\u00f3w u os\u00f3b z rakiem p\u0142uc w por\u00f3wnaniu z osobami zdrowymi. W\u0142a\u015bnie to badanie uwa\u017ca si\u0119 za podstaw\u0119 metodologiczn\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnych bada\u0144 kliniczno-kontrolnych.<\/p>\n\n\n\n

Czym jest badania kliniczno-kontrolne?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Badanie kliniczno-kontrolne (case-control study<\/em>) jest badaniem obserwacyjnym, retrospektywnym. Jego g\u0142\u00f3wnym celem jest znalezienie czynnika nara\u017cenia, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 wywo\u0142a\u0107 chorob\u0119. W tym kierunku por\u00f3wnuje si\u0119 ze sob\u0105 grup\u0119 os\u00f3b, kt\u00f3re zachorowa\u0142y z grup\u0105 os\u00f3b zdrowych. Umo\u017cliwia to prze\u015bledzenie ci\u0105gu przyczynowo-skutkowego i sformu\u0142owanie hipotezy. Badania kliniczno-kontrolne nie pozwalaj\u0105 jednak na potwierdzenie zwi\u0105zku przyczynowo-skutkowego pomi\u0119dzy czynnikiem nara\u017cenia a afektem. W tego rodzaju badaniach dane zbiera si\u0119 przede wszystkim przy pomocy wywiad\u00f3w z chorymi, a tak\u017ce ich rodzinami. Cz\u0119sto wykorzystuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c analiz\u0119 dokumentacji medycznej<\/p>\n\n\n\n

Typy bada\u0144 kliniczno-kontrolnych<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Bior\u0105c pod uwag\u0119 takie kryteria, jak spos\u00f3b selekcji os\u00f3b do grupy badanej i kontrolnej, a tak\u017ce definiowanie bazy badania, mo\u017cemy wyr\u00f3\u017cni\u0107 4 g\u0142\u00f3wne ich rodzaje:<\/p>\n\n\n\n

Tradycyjne badanie kliniczno-kontrolne<\/h3>\n\n\n\n

Badacze nazywaj\u0105 ten rodzaj badania kliniczno-kontrolnego jego \u201epodstawow\u0105 wersj\u0105\u201d i mog\u0105 go przeprowadzi\u0107 r\u00f3wnie\u017c na podstawie badania przekrojowego, w kt\u00f3rym jednocze\u015bnie okre\u015blaj\u0105 stan zdrowia oraz oznaczaj\u0105 czynniki nara\u017cenia. Analiza opiera si\u0119 na por\u00f3wnywaniu szansy wyst\u0105pienia choroby w grupie kontrolnej i nara\u017conej \u2013 wylicza si\u0119 tzw. iloraz szans (OR).<\/p>\n\n\n\n

Badanie kliniczno-kontrolne oparte na bazie przypadk\u00f3w<\/h3>\n\n\n\n

Ten rodzaj badania polega zazwyczaj na tym, \u017ce do grupy badanej kwalifikowane s\u0105 osoby pochodz\u0105ce z ca\u0142ej kohorty, kt\u00f3re zachorowa\u0142y przed przeprowadzeniem badania i prze\u017cy\u0142y. W badaniu kliniczno-kontrolnym opartym na bazie przypadk\u00f3w miara por\u00f3wnawcza wyliczana jako stosunek ryzyka, jak w badaniu kohortowym. Badacze cz\u0119sto okre\u015blaj\u0105 je mianem kliniczno-kohortowego (case-cohort<\/em>), co obrazuje, \u017ce \u0142\u0105czy ono w sobie cechy tych dw\u00f3ch bada\u0144 obserwacyjnych.<\/p>\n\n\n\n

Badania kliniczno-kontrolne zagnie\u017cd\u017cone w kohorcie<\/h3>\n\n\n\n

W tym rodzaju badania cz\u0119sto zawieraj\u0105 si\u0119 odmiany badania kliniczno-kohortowego z analiz\u0105 przypadk\u00f3w, kt\u00f3re wyst\u0105pi\u0142y w czasie obserwacji i kontroli wylosowanych z ca\u0142ej kohorty bez indywidualnego dopasowania. Analiza w tym typie bada\u0144 charakteryzuje si\u0119 tym, \u017ce osoby do grupy badanej s\u0105 pozyskiwane z ca\u0142ej kohorty, a osoby do grupy kontrolnej s\u0105 dobierane  do nich losowo (co odr\u00f3\u017cnia je od bada\u0144 kohortowych).<\/p>\n\n\n\n

Badanie kliniczno-kontrolne przemienne<\/h3>\n\n\n\n

Ten typ badania kliniczno-kontrolnego stanowi metod\u0119 do badania przemijaj\u0105cego wp\u0142ywu na ryzyko wyst\u0105pienia ostrych zdarze\u0144. Badacze naprzemiennie klasyfikuj\u0105 osoby, jako cz\u0142onk\u00f3w grupy badanej i kontrolnej. Przyk\u0142adem tematyki tego rodzaju bada\u0144 mo\u017ce by\u0107 np. napad tachykardii po skorzystaniu z inhalatora z lekiem beta-adrenergicznym (przemijaj\u0105cy wp\u0142yw nara\u017cenia i ostre zdarzenie).<\/p>\n\n\n\n

Zalety i wady bada\u0144 kliniczno-kontrolnych<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Do zalet tego rodzaju bada\u0144 obserwacyjnych mo\u017cemy zaliczy\u0107 zw\u0142aszcza:<\/p>\n\n\n\n